Halk Oyunları
Sivas Halk Oyunları “Halay” grubuna girmekte ve günümüzde halayların merkez
bölgesi Sivas sayılmaktadır. Halaylar İç Anadolu Bölgesi’nin bir bölümü ile
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde oynanmaktadır. (Çorum, Diyarbakır, Bitlis, Bingöl)
Bu yörelerde halay kelimesi; alay, aley, haley olarak değişik biçimlerde
kullanılmaktadır. Birlik ve beraberlik, dayanışmayı ifade etmektedir. Halaylar,
asırlardan beri gelen karakteri ve yapısı itibariyle alelade eğlence
oyunlarından ayrılan sosyal yaşantının jest, mimik ve figürlerle ifadesidir.
Sivas Halayları içe dönük yapısıyla diğer illerimizden ayrılmaktadır. Oyun
düzeni, oyun
formları, dizilişleri, oynanış şekli diğer halaylara pek benzememektedir.
Sivas Kız ve Erkek oyunları kendine has tavrı, üslubu, estetik güzelliği
bakımından göz kamaştırıcıdır. Kızlar ve erkekler ayrı ayrı halay çekmektedir.
Alaca (karma) diziliş Sivas yöresinde görülmemektedir. Bazı oyunlar alaca dizi
şeklinde kapalı mekanlarda, aile içerisinde oynanmaktadır.
Kız ve erkek oyunlarında baştaki oyuncuya “Halay Başı” veya “Baş çeken” sondaki
oyuncuya “pöççük” veya “pöçük” ismi verilmektedir. Halayları erkekler mendille,
bir savaş, döğüş anındaki hareketi canlandırır gibi kılıç, değnek
kullanıyormuşcasına çevirirler. Kadınlar krep kullanmaktadır. Sivas halaylarında
oyuncu sayısında sınırlama görülmemektedir. Ancak; oyunların zorluğu dikkate
alındığında 7-12 kişi arasında çok rahat oynandığı görülmektedir. Erkek oyunları
genellikle düğün ve eğlencelerde oynandığından açık hava tercih edilmektedir.
Bunun için Sivas halayları meydan ve harman oyunları olarak anılmaktadır.
Oyunlara eşlik eden mahalli çalgı; davul, zurnadır. Kaba zurna tercih
edilmektedir. Bazen ince sazla da oynanmaktadır.
Sivas halayları genellikle 2-4 bölümden meydana gelmektedir. Bu bölümler; 1.
Ağırlama, 2. Yanlama (Sıkıştırma), 3. Tek ayak (Oynatma), 4. Hoplatma (Yeldime,
tezleme) ismini almaktadır. Her bölümde figürler ve musiki değişmektedir.
Oyunlar ağırdan başlayıp, gittikçe tempo artarak hızlanmakta, hoplatma bölümünde
coşku doruk noktasına ulaşmaktadır.
Ağırlama, aczin ve çaresizliğin; yanlama, birlik, beraberliğin; hoplatma,
sevincin, mutluluğun ve zaferin ifadesidir.
Sivas halaylarının bir diğer özelliği, bilinen bütün oyun formlarının
kullanılması, sergilenmesidir. (Sır, düz diziliş, hilal veya yarım ay, halka
dizilişi) Yüzyıllar önce, bilinmeyen halk sanatçıları sanki bilinçli olarak
Sivas halaylarında koreografik düzenini oluşturmuşlardır. Bu sebeple oyunlar
Türkiye genelinde bozulmadan otantikliğini muhafaza ederek yaşatılması
bakımından da dikkate değer bulunmaktadır.
Sivas yöresi oyunlarında tabii faktörlerin hepsi görülmektedir. Çiftçilik, iş
tabiattaki bitkiler, hayvan taklidi oyunların ortaya çıkmasında ve oynanmasında
etkili olmuştur.
Halay Türleri
1. Erkeklerin oynadığı halaylar
Yöre oyunlarının tüm karakteristik özelliklerini taşıyan asıl halaylardır.
Figürlerin zenginliği, hareket kabiliyetinin üstünlüğü, duygu ve düşüncenin ince
estetik bir biçimde, belli bir eda ile icra edilmesi, oynayanı, seyredeni
coşturmaktadır. Erkek halayları; Sivas Halayı, Köy Ağırlaması, Abdurrahman
Halayı, Kızık, Karkın (Garkın) vb.
2. Kızların oynadığı halaylar
Erkek oyunlarına göre daha kolay oyunlardır. Türkülü (çevirmeli), türküsüz
olarak oynanmaktadır. Hareketler daha yumuşaktır. Kız halayları : Hanımesme,
Sarıkız, Yanlama, Karamuk, Madımak, Pınarınbaşı vb.
3. Erkek ve Kızların oynadığı halaylar
Bu halayları hem kızlar hem de erkekler oynamaktadır. Figürlerde ufak tefek
farklılıklar görülmektedir. Genellikle kızlar türkülerini söyleyerek
oynamaktadır. Bu halaylar; Sarıkız, İş halayı, Zara Karahisarı, Sivas Halayı,
Tersbico, Maro vb.
Sivas yöresinde halk oyunları kıyafetleri yörelere göre çeşitlilik arzetmektedir.
Erkekler; yemeni, aynalı çorap (yün), zıvga, şal, yelek, gömlek, köstek (bazen
fes takıldığı üzerine hindi, yazma sarıldığı da görülmektedir.)
Kızlar; üçetek, şalvar, çorap, işlik (gömlek), önlük, pöçüklük (arkalık), yanbağ,
çarık, fes, tepelik, pullu yazma (bazen kemer takıldığı da görülmektedir.)
Sivas Halayları isimlerini bazen oynanan yörenin, ilçe ve köyün ismini
almaktadır. (Kızık, Karkın) Bazen insan isimlerinden (Abdurrahman), bitkilerden
(madımak, karamuk) bazen de hayvan isimlerinden (çekirge, horoz, kartal,
turnalar) alır. Son bölümdeki oyunlar taklidi oyunlardır.
Sivas Yöresinde Oynanan Halk Oyunları
Sivas Halayı, Köy Ağırlaması, Abdurrahman Halayı, Karahisar, Temürağa, Harami,
Hoş Bilezik, Özenteki, Tamzara, Sarıkız, Karkın Halayı, Kızık Halayı, Kabak
Halayı, Kartal Halayı, Sallangel, Ahçik, Maro, Yanlama, Tozan Halayı, Arnavut
Halayı,Çekirge Halayı, Hanım Esme, Hayda Bico, Ters Bico, horhon Bico, Çedene,
Çemberim, Karamuk, Madımak, Turnalar, Pınarınbaşı, Çökelek, Köy İş Halayı,
Karaduman, Şeyhani, Nenni Nenni, Dik Oyun, Deveci Emmi, Kol Oyunu, Meral Halayı,
Ellik, Semahlar, Omuz Halayı, Garipler Semahı, Ireşvan, Pabuç Çitir, Kafe Çeçen,
Onbaşı Oyunu.
|
Gurbet
Türküleri
