Geleneksel Sanatlar-Zanaatlar,Halk Resmi,Giyim
Geleneksel El Sanatları
Tarihte uzun bir geçmişe sahip olan Sivas'ın el sanatları yönünden dünyada ayrı
bir yeri vardır. İlimizi dünyaya tanıtan bu el sanatlarından birincisi halıcılık
ikincisi ağızlıkçılıktır. Bunların yanında; kilim, tülüce ve Gürün şalı
dokumacılığı, bakırcılık, gümüş işçiliği, çakı-bıçak yapımcılığı, tarak işçiliği
ve çorap örücülüğü diğer köklü el sanatlarıdır. Bunlardan Gürün şalı, tülüce
dokumacılığı, çorap örücülüğü, tarak yapımcılığı önemini yitirmiş hatta
kaybolmaktadır.
Halıcılık:
Ülkemiz halıcılığında olduğu kadar dünya halı sanayiinde de seçkin bir yeri
bulunan Sivas halıları Selçuklu devrinden (13.yy) beri süregelen bir geleneğin
ve özgün bir çalışmanın ürünüdür.
Sivas halılarının en belirgin özellikleri kullanılan ipliğin inceliği, iç
boyamalarının orijinalliği, dokumadaki ustalık, ilmek sayısının fazlalığı ve
üzerindeki motif, desen ve renk uyumunun ahengidir. Halılarda en az 12 çeşit
olmak üzere 20-25'e varan renk çeşidi kullanılmaktadır.
Sivas çevresinde Divriği, Gürün, Kangal, Şarkışla ve Zara'da dokunan halılar
Türk (Gördes) düğümü sistemiyledir. Günümüzde Sivas halıları denildiğinde tek
düğüm sistemiyle yapılan, yuvarlak hatlı, madalyonlu ve küçük çiçek desenli
halılar akla gelmektedir. Hereke kalitesinde ve Hereke desenli halılar da
dokunmaktadır (Daha geniş bilgi için KÜLTÜR bölümüne bakınız).
Kilim Dokumacılığı:
Kilim dokumacılığı daha çok köylerde gelişmiştir. Yaygın olarak kullanılan
kilimler; yan kilim, kebir orta kilim, çul kilim, deve tüylü kilim, nakışlı
kilim, kırmızı ve beyaz kilim gibi isimlerle anılırlar.
Sivas çevresinde Şarkışla kilimleri meş-hurdur. Desenler ve motifler dikdörtgen
ve-ya eşkenar dikdörtgen şeklindedir.
Sivas çevresi kilimlerinde bitkisel ve hayvansal motiflerin yanında geometrik ve
sembolik motifler de dokunmaktadır.
Sivas kilimlerinin tümüyle yünden dokunması, çözgünün sık olması ve çözgüde
düğüm yada eklemlerden özenle kaçınılması değerini artıran özelliklerdir
Çorap
Örücülüğü
Geçmişte Gürün'de çok gelişmiş olan çorap örücülüğü günümüzde kaybolmaya yüz
tutmuştur. Burada tiftikten ince görünümlü çoraplar örülürdü. Doğanşar, Zara,
İmranlı ilçelerimizde bu el sanatları halen sürdürülmektedir. Kullanılan stilize
bitki, hayvan ve insan motifleri dokuyanın iç dünyasını yansıtacak biçimde
işlenirdi. "Yandım Alamadım, Yarimi Eller Aldı, Kakül, Ergen Bıyığı, Eli
Mektuplu, Elif-B, Aşık Kipriği, Gönül Kilidi, Katip Çimdiği ve Civan Kaşı" en
yaygın motiflerdir.
Çarıkçılık: Bir zaman Anadolu insanının ayağının giyeceği ve süsü olan
çarık günümüzde artık kullanılma-maktadır. Çok az sayıda kalan ustaları
tarafından hediyelik eşya olarak yapılmaktadır. Sırımlı ve tokalı olmak üzere
iki cinsi yapılmaktadır.
Gümüş İşçiliği
Çeşitli aşamalardan geçerek tel ve ince levha haline getirilen gümüşten ahşap
malzeme kaplanarak gümüş çekmece ve gümüş nalınlar yapılır. Diğer bir gümüş
işçiliği ise telkari, kalem işi savattır. Bu işçiliklerde gümüş kemerler,
bilezikler, bardak ve fincan zarfları, çay tabakları, çay tepsileri, broşlar,
ağızlıklar ve tespih süsleri gibi eşyalar yapılır.
Çubukçuluk (Ağızlık yapımcılığı) : "Ağızlıkçılık" veya "Çubukçuluk"
ismiyle anılan el sanatının başlangıcı 1800 yılına kadar iner. Sivas
ağızlıklarının yapımında Tokat-Erzincan-Erzurum-Kars ve Ağrı yörelerinden temin
edilen "Germişek ya da karamuk" denilen ağaç cinsleri kullanılır. Son zamanlarda
Sivas'ta ki ağızlıkçılar kalemlik, isimlik, tığ sapı, şamdan, minare maketi ve
tükenmez kalem gibi hediyelik eşyalar da yapmaktadırlar.
Çakı-Bıçak Yapımcılığı
Geçmişin gözde kılıçları, Kılıççılar Çar-şısında yapılırdı. Kılı-cın yerini
giderek daha güçlü silahlar alınca, kılıç ustaları çakı-bıçak yapımına
yöneldiler. Kentte bulunan bıçak atölyelerinde genellikle kılıç tipi bıçaklar,
bağ bıçakları, büyük ek-mek bıçakları, bir, iki, üç ağızlı ya da ustura tipi
bıçaklar yapılır. Kentin özellikle kara saplı bıçakları ünlüdür. Çakı ve
bıçakların ağızları "namlu" deni-len çelikten sapları boynuzdan yapılır.
Bakırcılık Bakırcılık eski yay-gınlığını yitirmiştir. İl Bakırcılığının en
eski örnekleri Sivas Müze-sinde sergilenmekte-dir.
Ustaların çalıştıkları bakırlara adlarını, bir din bü-yüğünün adını ya da ayet
yazması gele-nektendir. Ancak ya-zıyı motifler arasına yerleştirmek güç
olduğundan bu gelenek giderek kaybolmuştur. Bu tür süslemelere en çok Osmanlı
dönemi bakır eşyalarına rastlanmaktadır.
Çubukçuluk (Ağızlık yapımcılığı) : "Ağızlıkçılık" veya "Çubukçuluk" ismiyle
anılan el sanatının başlangıcı 1800 yılına kadar iner. Sivas ağızlıklarının
yapımında Tokat-Erzincan-Erzurum-Kars ve Ağrı yörelerinden temin edilen "Germişek
ya da karamuk" denilen ağaç cinsleri kullanılır. Son zamanlarda Sivas'ta ki
ağızlıkçılar kalemlik, isimlik, tığ sapı, şamdan, minare maketi ve tükenmez
kalem gibi hediyelik eşyalar da yapmaktadırlar.
Çakı-Bıçak Yapımcılığı
Geçmişin gözde kılıçları, Kılıççılar Çar-şısında yapılırdı. Kılı-cın yerini
giderek daha güçlü silahlar alınca, kılıç ustaları çakı-bıçak yapımına
yöneldiler. Kentte bulunan bıçak atölyelerinde genellikle kılıç tipi bıçaklar,
bağ bıçakları, büyük ek-mek bıçakları, bir, iki, üç ağızlı ya da ustura tipi
bıçaklar yapılır. Kentin özellikle kara saplı bıçakları ünlüdür. Çakı ve
bıçakların ağızları "namlu" deni-len çelikten sapları boynuzdan yapılır.
Bakırcılık Bakırcılık eski yay-gınlığını yitirmiştir. İl Bakırcılığının en
eski örnekleri Sivas Müze-sinde sergilenmekte-dir.
Ustaların çalıştıkları bakırlara adlarını, bir din bü-yüğünün adını ya da ayet
yazması gele-nektendir. Ancak ya-zıyı motifler arasına yerleştirmek güç
olduğundan bu gelenek giderek kaybolmuştur. Bu tür süslemelere en çok Osmanlı
dönemi bakır eşyalarına rastlanmaktadır.
|